Dịch tục ngữ?

(REFLECTIVE ENGLISH) – Nếu dịch nghĩa là phản, to translate is to betray, thì điều này đặc biệt đúng khi đề cập đến tục ngữ (proverbs) hay thành ngữ (idioms). Nếu bạn bỏ công tìm thành ngữ “Lúng túng như gà mắc tóc” trong tiếng Anh chẳng hạn, thì có lẽ bạn sẽ uổng công. Thử google thành ngữ này, kết quả “Embarassing as a chicken with hair” chắc chắn sẽ khiến cho bạn thật sự… lúng túng.

Tục ngữ và thành ngữ vốn mang tính đặc thù của một nền văn hóa, lịch sử nên khó mà tìm kiếm sự tương đồng giữa hai ngôn ngữ khi đề cập đến proverbs and idioms. Dĩ nhiên, ở một số nền văn hóa có sự giao thoa sâu rộng trong các phạm trù lịch sử hay tôn giáo chẳng hạn, thì tình trạng tương đồng trong tư duy xã hội hay việc vay mượn thành ngữ-tục ngữ lẫn nhau cũng ít nhiều xảy ra.

Vậy chúng ta thử tìm hiểu xem cái “ít nhiều xảy ra” đấy giữa hai ngôn ngữ Anh-Việt như thế nào nhé.

Như mọi người đều biết, trong khi thành ngữ thường là một tập hợp từ cố định mà nghĩa của nó đã thoát khỏi nguyên nghĩa của các từ tạo nên nó, thì tục ngữ là câu ngắn gọn, thường có vần điệu, đúc kết tri thức, kinh nghiệm sống hay một chân lý phổ quát.

Câu tục ngữ “Sai một ly đi một dặm” đúng là một đúc kết kinh nghiệm sống giá trị. Thử google câu này, các bạn thấy cụm từ “One wrong miss a mile.” Tuy nhiên, cụm từ này không thấy có trong các thành ngữ-tục ngữ tiếng Anh.

Nhưng, khoan đã… Trong tiếng Anh có thành ngữ “A miss is as good as a mile.” Rất gần đấy chứ! Lưu ý, chữ good ở đây không có nghĩa là “tốt” mà là “full” hoặc “effective”.

Thêm một ví dụ khác: “Một giọt máu đào hơn ao nước lã,” một câu tục ngữ rất phổ biến ở Việt Nam về tầm quan trọng của mối quan hệ gia đình, bà con. Câu tiếng Anh gần nhất hẳn là “Blood is thicker than water.”

Rất gần, nhưng cần lưu ý rằng, không có thật nhiều điểm tương đồng giữa hai ngôn ngữ khi nói về thành ngữ và tục ngữ; hoặc thậm chí khi chúng có sự tương đồng về nghĩa, thì lắm khi bên này có vần có điệu nhiều hơn, thì phía bên kia lại không. Tìm tục ngữ-thành ngữ tương đương giữa hai ngôn ngữ quả là thiên nan vạn nan.

Nghĩa là chúng ta đành hài lòng khi ghép “Mất bò mới lo làm chuồng” với “To close the stable door after the horse has bolted,” rằng “Rụng như sung” có thể đi đôi với “To drop like flies,” rằng “Như muối bỏ biển” là anh em sinh đôi của “A drop in the bucket/ocean,” hay “Nắm dao đằng lưỡi” có họ hàng xa với “To hold the shorter end of the stick.”

Trau dồi hiểu biết về sự tương đồng ít nhiều giữa hai ngôn ngữ Anh-Việt, nhất là trong phạm vi hẹp của thành ngữ-tục ngữ, chắc chắn sẽ giúp ích nhiều cho công việc dịch thuật. Nhưng trên hết, việc hiểu những thành ngữ-tục ngữ tiếng Anh giúp mở ra một cánh cửa sổ để tìm hiểu sâu thêm về những nét đặc thù của một nền văn hóa. Và nó cho phép chúng ta thưởng thức thêm nhiều cái mới.


Tin tức liên quan

Quen mà lạ…
Quen mà lạ…

2863 Lượt xem

(REFLECTIVE ENGLISH) – Nói chung – generally speaking – những từ này thì ai cũng biết, đơn giản vì chúng là những từ “nhập môn” tiếng Anh. To say, to speak, to tell, to talk,… và hàng loạt các từ cơ bản như thế, quen đến nỗi, lắm khi chúng ta bỏ qua khi đọc một đoạn văn, một bài báo, không chịu tìm hiểu thấu đáo, để rồi, cũng lắm khi… chúng ta tắc tị khi đụng chuyện.
Ngôn ngữ của Trump (Kỳ 1)
Ngôn ngữ của Trump (Kỳ 1)

2180 Lượt xem

Chẳng cần thống kê, những người theo dõi chính trường Mỹ thời gian gần đây đều biết rằng Trump nói nhiều. Từ những cuộc tranh luận với ứng viên Dân chủ Joe Biden cho đến các cuộc vận động tranh cử, ai cũng thấy vị Tổng thốnthứ 45 của Hoa Kỳ, Donald Trump, đã nói không biết mệt mỏi, đôi khi nói liên tục vài tiếng đồng hồ.
Electoral votes versus popular votes (Part 1)
Electoral votes versus popular votes (Part 1)

2365 Lượt xem

(REFLECTIVE ENGLISH) – Loạt bài viết về Bầu cử Tổng thống Mỹ chủ yếu nhằm giới thiệu cho bạn đọc những từ ngữ phổ biến trong tiếng Anh liên quan đến sự kiện này, chứ không nhằm phân tích bên thắng-bên thua. Do sử dụng nguồn tin từ một số bài báo Mỹ, nên rất có thể có những chỗ trích từ nguyên bản ít nhiều mang tính định kiến, nhưng đó không phải là chủ đích cũa Ban Biên soạn Reflective English. 
English Accents & Dialects | Phương thanh và Phương ngữ trong tiếng Anh
English Accents & Dialects | Phương thanh và Phương ngữ trong tiếng Anh

1941 Lượt xem

Chúng ta cùng tìm hiểu phương thanh (accents) và phương ngữ (dialects) trong tiếng Anh qua bài viết sau trích từ Linguapress nhé!
Một chút “lãng mạn” với chứng khoán
Một chút “lãng mạn” với chứng khoán

2539 Lượt xem

Rất có thể bạn sẽ bắt gặp đâu đó tiêu đề một bài báo về chứng khoán đại loại như “Bear mauls bottom fishers”. Nghe có vẻ như thiên nhiên hoang dã, nhưng thật sự lại là thương trường khắc nghiệt. Và, trên thị trường chứng khoán, có lẽ có đến hàng chục loài vật được gọi tên.
Goodness là gì?
Goodness là gì?

3343 Lượt xem

(REFLECTIVE ENGLISH) – Just for the sake of asking. Hỏi chỉ để hỏi, vì ai cũng biết “goodness” nghĩa là sự tốt lành. Nhưng bài viết không nói về sự tốt lành, mà là về “cái sự.”
Chữ That đa năng
Chữ That đa năng

1797 Lượt xem

(REFLECTIVE ENGLISH) – Ai mà không biết chữ that! NHƯNG… mấy ai mà biết hết được chữ that. Đấy là đang nói với người học tiếng Anh như là một ngôn ngữ nước ngoài!
Anh Ngữ Học Thuật
Anh Ngữ Học Thuật

2365 Lượt xem

Academic Reading & Writing for IELTS: Linguistic Features of Academic Writing Phần nhiều bài viết học thuật hay báo cáo nghiên cứu khoa học bắt đầu với việc đặt vấn đề trong hoàn cảnh xã hội hay tự nhiên; nối tiếp là hiện tượng, sự cố hay xu hướng phát triển; lý giải nguyên nhân và hệ quả liên đới; cuối cùng là giả định đánh giá tác động sau này.
Những con số đặc biệt
Những con số đặc biệt

4588 Lượt xem

(REFLECTIVE ENGLISH) – Từ điển mở www.urbandictionary.com ngày 24-7-2020 chọn Từ ngữ nổi bật trong ngày – Word of the day – là một con số: 864511320. Thật quá sức băn khoăn: làm thế nào mà một dãy số bỗng dưng trở thành từ ngữ nổi bật nhất trong ngày?
Trên cả tuyệt vời
Trên cả tuyệt vời

5725 Lượt xem

Tựa bài viết là một cách nói rất phổ biến, trong tiếng Việt lẫn tiếng Anh, đến mức nhiều tổ hợp từ (collocation) dạng như thế này được một số từ điển phân loại như là thành ngữ - idiom, cho dù có nhiều ý kiến cho rằng kiểu nói này rất informal, không phù hợp với văn phong nghiêm túc.
Quarantini là gì?
Quarantini là gì?

3049 Lượt xem

(REFLECTIVE ENGLISH) – Nếu không phải là một người bản xứ nói tiếng Anh, một native speaker, thì chúng ta thấy ngôn ngữ Anh nhiều khi thật kỳ cục nhưng cũng lắm thú vị, nhất là trong chuyện ghép hai từ để tạo ra một từ mới.
Khi quỳ gối có nghĩa là phản đối
Khi quỳ gối có nghĩa là phản đối

3340 Lượt xem

(REFLECTIVE ENGLISH) – Những ngày đầu tháng 6-2020, sau sự kiện một cảnh sát Mỹ ghì cổ – putting a knee on the neck – gây ra cái chết của người đàn ông da màu George Floyd, báo chí quốc tế tràn ngập hình ảnh người dân Mỹ xuống đường biểu tình phản đối, ôn hòa có, bạo lực có, cướp bóc có – peaceful, violent, looting.
Religious Life: Lent | Mùa chay Công giáo
Religious Life: Lent | Mùa chay Công giáo

1875 Lượt xem

Học tiếng Anh, tìm hiểu ý nghĩa Mùa chay Công giáo: Buông bỏ cái xấu và đón nhận và giữ lòng với cái tốt. Học các cặp tổ hợp từ trái nghĩa.
Trau dồi Anh Ngữ với thông tin khoa học cập nhật
Trau dồi Anh Ngữ với thông tin khoa học cập nhật

1701 Lượt xem

Tạp chí khoa học NATURE: Khảo sát thống kê các loại động vật được bán ra từ chợ động vật Vũ Hán ngay trước đại dịch Covid-19 Sơ lược đối tượng và phương pháp khảo sát; kết quả thống kê; thảo luận phân tích kết luận khoa học
Học tiếng Anh qua New Scientist: Covid-19 Vaccines and Myocarditis
Học tiếng Anh qua New Scientist: Covid-19 Vaccines and Myocarditis

2858 Lượt xem

Reflective English trích dẫn một bài báo từ New Scientist bàn về hệ quả vaccine Covid-19 nhằm phân tích ngôn ngữ khoa học cũng như cách viết báo dễ theo dõi theo từng đoạn văn ngắn, từ 1 đến 3 câu ghép và câu phức ghép.
Learn How We Can Introduce Vietnam’s Tet Celebration to the World of English (Part 2)
Learn How We Can Introduce Vietnam’s Tet Celebration to the World of English (Part 2)

3261 Lượt xem

Chúc mừng năm mới! Happy New Year! Chúng ta tiếp tục tìm hiểu cách giới thiệu Tết (the Lunar New Year holiday, or Tet) bằng tiếng Anh nhé!
Học Tiếng Anh hàn lâm qua báo chí – New Scientist: UK covid-19 cases fall
Học Tiếng Anh hàn lâm qua báo chí – New Scientist: UK covid-19 cases fall

2611 Lượt xem

Bài báo New Scientist này lý giải số ca Covid-19 tăng/giảm theo khoa học, hàm chứa nhiều ý tưởng hay, ngôn từ học thuật, cấu trúc hàn lâm, cách dẫn lời báo chí, ... có nhiều điều đáng học được phân tích và nêu ra.
Tôi nhầm, Á-đù không phải là tiếng chửi thề
Tôi nhầm, Á-đù không phải là tiếng chửi thề

3525 Lượt xem

Xin lỗi độc giả trước, khi phải nói ngay là từ Á-đù khá phổ biến trên Facebook và các nền tảng xã hội khác. Đôi khi đọc lướt qua, tôi lẩm bẩm không hiểu sao nhiều bạn trẻ ngày nay thích chửi thề đến thế, cho đến một ngày, tôi gặp từ Aduh, cũng trên facebook, từ một đoạn trao đổi giữa các độc giả Tây.
Học tiếng Anh qua New Scientist: Blood clot risk higher after infection than vaccination
Học tiếng Anh qua New Scientist: Blood clot risk higher after infection than vaccination

2458 Lượt xem

Reflective English phân tích ngôn ngữ học thuật qua một tin New Scientist: “Covid-19 news: Blood clot risk higher after infection than vaccination”.
Chặng đua nước rút (Part 3)
Chặng đua nước rút (Part 3)

2080 Lượt xem

Bầu cử tổng thống Mỹ đã bước vào giai đoạn cuối cùng. Cho đến thời điểm này, dù còn khoảng một tháng nữa mới đến Election Day, nhưng cử tri ở nhiều bang đã bắt đầu đi bỏ phiếu sớm – early voting.
Ngôn ngữ của Trump (Kỳ 2)
Ngôn ngữ của Trump (Kỳ 2)

2094 Lượt xem

Trong kỳ trước, chúng ta đã đề cập đến hai từ Bigly và Covfefe của Trump. Nhiều người thắc mắc không biết Tổng thống dùng hai từ này với nghĩa cụ thể như thế nào.

Bình luận
  • Đánh giá của bạn
Đã thêm vào giỏ hàng