Dịch tục ngữ?

(REFLECTIVE ENGLISH) – Nếu dịch nghĩa là phản, to translate is to betray, thì điều này đặc biệt đúng khi đề cập đến tục ngữ (proverbs) hay thành ngữ (idioms). Nếu bạn bỏ công tìm thành ngữ “Lúng túng như gà mắc tóc” trong tiếng Anh chẳng hạn, thì có lẽ bạn sẽ uổng công. Thử google thành ngữ này, kết quả “Embarassing as a chicken with hair” chắc chắn sẽ khiến cho bạn thật sự… lúng túng.

Tục ngữ và thành ngữ vốn mang tính đặc thù của một nền văn hóa, lịch sử nên khó mà tìm kiếm sự tương đồng giữa hai ngôn ngữ khi đề cập đến proverbs and idioms. Dĩ nhiên, ở một số nền văn hóa có sự giao thoa sâu rộng trong các phạm trù lịch sử hay tôn giáo chẳng hạn, thì tình trạng tương đồng trong tư duy xã hội hay việc vay mượn thành ngữ-tục ngữ lẫn nhau cũng ít nhiều xảy ra.

Vậy chúng ta thử tìm hiểu xem cái “ít nhiều xảy ra” đấy giữa hai ngôn ngữ Anh-Việt như thế nào nhé.

Như mọi người đều biết, trong khi thành ngữ thường là một tập hợp từ cố định mà nghĩa của nó đã thoát khỏi nguyên nghĩa của các từ tạo nên nó, thì tục ngữ là câu ngắn gọn, thường có vần điệu, đúc kết tri thức, kinh nghiệm sống hay một chân lý phổ quát.

Câu tục ngữ “Sai một ly đi một dặm” đúng là một đúc kết kinh nghiệm sống giá trị. Thử google câu này, các bạn thấy cụm từ “One wrong miss a mile.” Tuy nhiên, cụm từ này không thấy có trong các thành ngữ-tục ngữ tiếng Anh.

Nhưng, khoan đã… Trong tiếng Anh có thành ngữ “A miss is as good as a mile.” Rất gần đấy chứ! Lưu ý, chữ good ở đây không có nghĩa là “tốt” mà là “full” hoặc “effective”.

Thêm một ví dụ khác: “Một giọt máu đào hơn ao nước lã,” một câu tục ngữ rất phổ biến ở Việt Nam về tầm quan trọng của mối quan hệ gia đình, bà con. Câu tiếng Anh gần nhất hẳn là “Blood is thicker than water.”

Rất gần, nhưng cần lưu ý rằng, không có thật nhiều điểm tương đồng giữa hai ngôn ngữ khi nói về thành ngữ và tục ngữ; hoặc thậm chí khi chúng có sự tương đồng về nghĩa, thì lắm khi bên này có vần có điệu nhiều hơn, thì phía bên kia lại không. Tìm tục ngữ-thành ngữ tương đương giữa hai ngôn ngữ quả là thiên nan vạn nan.

Nghĩa là chúng ta đành hài lòng khi ghép “Mất bò mới lo làm chuồng” với “To close the stable door after the horse has bolted,” rằng “Rụng như sung” có thể đi đôi với “To drop like flies,” rằng “Như muối bỏ biển” là anh em sinh đôi của “A drop in the bucket/ocean,” hay “Nắm dao đằng lưỡi” có họ hàng xa với “To hold the shorter end of the stick.”

Trau dồi hiểu biết về sự tương đồng ít nhiều giữa hai ngôn ngữ Anh-Việt, nhất là trong phạm vi hẹp của thành ngữ-tục ngữ, chắc chắn sẽ giúp ích nhiều cho công việc dịch thuật. Nhưng trên hết, việc hiểu những thành ngữ-tục ngữ tiếng Anh giúp mở ra một cánh cửa sổ để tìm hiểu sâu thêm về những nét đặc thù của một nền văn hóa. Và nó cho phép chúng ta thưởng thức thêm nhiều cái mới.


Tin tức liên quan

Ngôn ngữ của Trump (Kỳ 1)
Ngôn ngữ của Trump (Kỳ 1)

1072 Lượt xem

Chẳng cần thống kê, những người theo dõi chính trường Mỹ thời gian gần đây đều biết rằng Trump nói nhiều. Từ những cuộc tranh luận với ứng viên Dân chủ Joe Biden cho đến các cuộc vận động tranh cử, ai cũng thấy vị Tổng thốnthứ 45 của Hoa Kỳ, Donald Trump, đã nói không biết mệt mỏi, đôi khi nói liên tục vài tiếng đồng hồ.
Thế Giới Chủ Quan và Khách Quan, Thế Giới Cảm Nhận và Thực Tại
Thế Giới Chủ Quan và Khách Quan, Thế Giới Cảm Nhận và Thực Tại

497 Lượt xem

(*) Reflective English xin cảm ơn thầy Trần Đình Tâm, một giáo viên tiếng Anh, đã gửi đến bài viết "Thế Giới Chủ Quan và Khách Quan, Thế Giới Cảm Nhận và Thực Tại" này để đóng góp cho mục Real-Life English.
Khi quỳ gối có nghĩa là phản đối
Khi quỳ gối có nghĩa là phản đối

1516 Lượt xem

(REFLECTIVE ENGLISH) – Những ngày đầu tháng 6-2020, sau sự kiện một cảnh sát Mỹ ghì cổ – putting a knee on the neck – gây ra cái chết của người đàn ông da màu George Floyd, báo chí quốc tế tràn ngập hình ảnh người dân Mỹ xuống đường biểu tình phản đối, ôn hòa có, bạo lực có, cướp bóc có – peaceful, violent, looting.
Đừng so sánh cam với táo
Đừng so sánh cam với táo

926 Lượt xem

Có lẽ với người phương Tây, cam và táo là hai loại trái cây phổ biến nhất, và do vậy, sẽ chẳng có gì đáng ngạc nhiên nếu hai từ oranges và apples được dùng nhiều trong ngôn ngữ hàng ngày, dĩ nhiên không chỉ mang nghĩa cam và táo.
Tôi nhầm, Á-đù không phải là tiếng chửi thề
Tôi nhầm, Á-đù không phải là tiếng chửi thề

1192 Lượt xem

Xin lỗi độc giả trước, khi phải nói ngay là từ Á-đù khá phổ biến trên Facebook và các nền tảng xã hội khác. Đôi khi đọc lướt qua, tôi lẩm bẩm không hiểu sao nhiều bạn trẻ ngày nay thích chửi thề đến thế, cho đến một ngày, tôi gặp từ Aduh, cũng trên facebook, từ một đoạn trao đổi giữa các độc giả Tây.
Những biến thể lạ lùng của động từ
Những biến thể lạ lùng của động từ

1978 Lượt xem

(REFLECTIVE ENGLISH) – Rất có thể khi đang đọc một bài báo tiếng Anh, chúng ta gặp một động từ rất quen, rất gần gũi, rất dễ chịu, nhưng lần này, có vẻ… nó đi lạc. Nghĩa của nó trong câu cứ mù mờ sao sao đó, hoặc nó chẳng tuân theo quy tắc thông thường của chia động từ chẳng hạn.
Quarantini là gì?
Quarantini là gì?

1769 Lượt xem

(REFLECTIVE ENGLISH) – Nếu không phải là một người bản xứ nói tiếng Anh, một native speaker, thì chúng ta thấy ngôn ngữ Anh nhiều khi thật kỳ cục nhưng cũng lắm thú vị, nhất là trong chuyện ghép hai từ để tạo ra một từ mới.
She’s about a buck twenty-five
She’s about a buck twenty-five

1439 Lượt xem

REFLECTIVE ENGLISH – Tựa bài hơi đánh đố. Có thể có người hiểu đúng, có người hiểu sai, và có lẽ cũng có không ít người chẳng hiểu gì cả, nếu chưa từng gặp cụm từ này. Các bạn cũng thế, và tôi cũng thế, nếu chưa gặp thì… đành thú nhận là không hiểu.
Long time no see
Long time no see

1964 Lượt xem

(REFLECTIVE ENGLISH) – Một lối nói thân mật kiểu lời chào cho những người quen biết lâu ngày không gặp mặt, nhưng long time no see chắc chắn là không đúng văn phạm. Hẳn rồi, expression này được xem là một ungramaticality, nhưng kiểu nói tiếng Anh giản lược văn phạm, kiểu pidgin English này, lại được chấp nhận khá rộng rãi trong giao tiếp hàng ngày, và thậm chí trở thành một catchphrase, một câu nói cửa miệng, nơi nhiều người.
Learn How We Can Introduce Vietnam’s Tet Celebration to the World of English (Part 2)
Learn How We Can Introduce Vietnam’s Tet Celebration to the World of English (Part 2)

1428 Lượt xem

Chúc mừng năm mới! Happy New Year! Chúng ta tiếp tục tìm hiểu cách giới thiệu Tết (the Lunar New Year holiday, or Tet) bằng tiếng Anh nhé!
Buồn như con chuồn chuồn
Buồn như con chuồn chuồn

973 Lượt xem

Có lẽ ít nhiều một số người trong chúng ta đôi khi cũng đặt câu hỏi – bâng quơ cho vui thôi – rằng Is the dragonfly really sad? Hoặc con gián có chán không.
Phu chữ
Phu chữ

627 Lượt xem

Tổng thống Mỹ Donald Trump và các quan chức Nhà Trắng cuối tháng 6 vừa qua gọi John Bolton – cựu Cố vấn An ninh Quốc gia – là một warmonger, sau khi báo chí dồn dập đưa tin về việc ông này chuẩn bị ra cuốn sách The Room Where It Happened, mô tả những gì diễn ra tại Nhà Trắng trong thời gian từ tháng 4-2018 đến tháng 9-2019.

Bình luận
  • Đánh giá của bạn
Sản phẩm đã được thêm vào giỏ hàng